Czym tak naprawdę jest „komputerowe badanie wzroku"?

Komputer do badania wzroku, a właściwie refraktometr automatyczny (autorefraktometr), służący do pomiaru błędu optycznego oka (wady refrakcji), jest dowodem na to, że era informatyki gości w optyce okularowej już od wielu lat. 

Moda na wszechobecność komputerów spowodowała, że ludzie wierzą w ich dokładność
i bezbłędność. Hasło „komputerowe badanie wzroku" przyciąga nie tylko uwagę klientów,
ale i ich samych do gabinetów, dając złudną pewność, że po takim badaniu będą mieli dokładnie dobrane okulary bądź soczewki kontaktowe.

Zasada działania autorefraktometru polega na całkowicie bezbolesnym i nieszkodliwym wpuszczeniu wiązki promieniowania podczerwonego do oka i analizie refleksów tej wiązki odbitych od jego struktur. Refleksy są przetwarzane przez procesor komputera, który generuje dane mówiące o wadzie refrakcji, jaką posiada pacjent. Badanie jest bardzo komfortowe: pomiar dla każdego oka trwa zaledwie kilka sekund, a badany musi jedynie patrzeć przez mały otwór,
w którym widzi fotografię przedstawiającą jakiś oddalony przedmiot (najczęściej dom lub żaglówkę).

Wynik badania określa wstępną korekcję optyczną (moce okularów lub soczewek kontaktowych), jaką należy zastosować do zlikwidowania nieostrego widzenia.

Tak, jedynie „wstępną korekcję optyczną". Autorefraktometry byłyby złotym środkiem korygowania wad wzroku, gdyby nie jeden bardzo ważny szkopuł - widzenie jest procesem złożonym, dynamicznym, przez co niemożliwe jest dobranie odpowiedniej korekcji wady refrakcji w oparciu jedynie o krótki, obiektywny „pomiar z zewnątrz". To tak jakby chcieć kupić wygodne buty sugerując się jedynie rozmiarem, bez przymierzenia ich w sklepie. Oczywiście, może się okazać, że but będzie pasował i nie obetrze stopy, tylko po co aż tak ryzykować?
Czy nie lepiej upewnić się, że obuwie będzie wygodne i założyć je na obie stopy przed zakupem?

Podobnie jest w przypadku zakupu okularów czy soczewek kontaktowych, ale nie mówimy
tu o stopach tylko o wzroku, który z całą pewnością odgrywa ważniejszą rolę w naszym życiu. Właściwy dobór korekcji optycznej opiera się przede wszystkim na badaniu subiektywnym, czyli na stosowaniu przez specjalistę określonych procedur badania refrakcji i słuchaniu odpowiedzi badanego podczas ich wykonywania. Można je nazwać „pomiarami z wewnątrz", gdyż badany sam ocenia co i jak widzi w kolejnych krokach badania. Wykonuje się je przy pomocy foroptera i/lub oprawy próbnej oraz soczewek próbnych.

Nie należy wierzyć, że wynik badania komputerowego wskaże najlepszą dla nas korekcję optyczną. Przykładowo, jeśli wynik badania komputerowego wykaże: OP sf -2,00 cyl -1,50 oś 42 nie oznacza to, że badany w takiej korekcji będzie widział wyraźnie i komfortowo.

Warto zapamiętać, że widzimy mózgiem, a oczy odbierają tylko bodźce świetlne i przekazują je dalej do mózgu jako wrażenia wzrokowe.

Każda zmiana korekcji skutkuje zmianą jakości obrazu padającego na siatkówkę
i tym samym staje się nowym wyzwaniem dla mózgu, który musi nauczyć się ten nowy obraz właściwie rozumieć. Dlatego często po założeniu nowych okularów możemy zauważać zniekształcenia obrazu, mieć zawroty głowy, a nawet nudności. Przy właściwie dobranej korekcji nie powinny one wystąpić lub być delikatne i szybko ustępować. Przy nieprawidłowej korekcji wyżej wymienionych dolegliwości są silne, nie mijają wcale, nawet po kilku dniach, co często kończy się całkowitym odrzuceniem okularów czy soczewek kontaktowych. Niestety, duża część takich osób przyznaje, że kupiło gotowe okulary lub miało je dobrane na podstawie jedynie badania komputerowego.

O tym, jak ważne i nieodzowne jest badanie subiektywne świadczy też fakt, że nikt lepiej
niż sam badany nie jest w stanie określić, jak widzi w danej chwili.

A właśnie na tym nam, specjalistom zależy najbardziej, aby to pacjent podczas badania mógł sam się przekonać, jak może widzieć i odpowiedzieć sobie na pytanie: czy takie widzenie jest dla mnie właściwe i komfortowe?

Jak już wspomniałem, widzenie jest procesem złożonym, zależnym od bardzo wielu czynników, wliczając w to stan zdrowia fizycznego i psychicznego. Co za tym idzie, nawet procedura korekcji wady refrakcji, czyli tylko wady optycznej oczu, nie może być przeprowadzona szybko i w sposób automatyczny.

Mając to na uwadze, każdy szanujący się okulista, optometrysta, bądź optyk wie, że wynik komputerowego badania wady wzroku to tylko przybliżona wartość odpowiedniej korekcji wady refrakcji pacjenta.

Reasumując:

• Widzenie jest procesem dynamicznym i złożonym, a prawidłowy dobór okularów
  czy soczewek kontaktowych nie może być przeprowadzony w czasie kilku minut. Tylko badanie subiektywne i znajomość historii korekcji wady u badanego pozwala specjaliście na postępowanie właściwie korygujące wadę wzroku. 
• Wynik badania komputerowego jest punktem wyjścia do kolejnych procedur badania refrakcji, doprowadzających w rezultacie do ustalenia prawidłowej korekcji wady wzroku.
• Na podstawie danych z „wydruku komputera" nie można przepisać, a tym bardziej wykonać okularów, bądź aplikować soczewek kontaktowych.
  Jeśli jednak tak się stanie, możemy być niemal pewni, że pieniądze za okulary bądź soczewki kontaktowe wydaliśmy niepotrzebnie, a nasza wada wzroku
  może się z czasem pogłębić. 

Paweł Nawrot
Optometrysta | Optyk okularowy
Pracownia Fizyki Widzenia i Optometrii UAM w Poznaniu
Centrum Optyki i Optometrii Fundacji UAM w Poznaniu
Zakład Optyczny Leonard Nawrot w Zawierciu
www.optyknawrot.pl